Trường THPT Nguyễn Quán Nho - Địa chỉ: xã Thiệu Quang, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa - Điện thoại: 037.8829.532 - Email: thpt.nguyenquannho@thanhhoa.edu.vn
CHÚC MỪNG SINH NHẬT
 
http://baigiangtoanhoc.com http://baigiangtoanhoc.com/
http://tintuctuyensinh.org/ http://tintuctuyensinh.org/
Trái 2 http://www.moet.gov.vn/?page=1.22
Phải 3 http://vanban.moet.gov.vn/?page=1.5
PHải 1 http://www.dantri.com.vn
Lượt truy cập:  1.135.597
Ngày hôm nay:
537
Ngày hôm qua:
1290
Trong tuần:
5.259
Trong tháng:
16.333
Trong năm:
103.268
Số người online: 17
Hướng dẫn HS sử dụng tập bản đồ Địa lý 12 (Lê Thị Hiền)

(SKKN được xếp loại C cấp tỉnh năm học 2009-2010)

           

               Giờ dạy môn  Địa

                                                                                       Tác giả: Lê Thị Hiền

                                                              Giáo viên trường THPT Nguyễn Quán Nho

I/ ĐẶT VẤN ĐỀ

    Trong việc dạy và học Địa lí trước đây vẫn có quan niệm đó là môn học thuộc lòng, chỉ cần học thuộc bài là đạt điểm cao, không cần tư duy, suy nghĩ như các môn học khác. Thực tế Địa lí không phải là môn học thuộc lòng mà là môn học đòi hỏi phải phân tích, so sánh, tổng hợp để rút ra nhận xét. Trong những năm qua đã có những bước cải tiến phương pháp dạy và học theo hướng tích cực hoá trong quá trình dạy và học, tăng cường việc tư duy học sinh trong việc lĩnh hội tri thức. Một trong những biệp pháp đó là tăng cường sử dụng kênh hình trong dạy học Địa lí. Cùng với kênh hình, vở bài tập bản đồ sẽ góp phần thiết thực vào việc cải tiến phương pháp dạy học môn Địa lí tạo điều kiện giúp giáo viên tổ chức việc dạy học theo đặc trưng bộ môn có hiệu quả, nhằm phát hiện tư duy Địa lí cho học sinh, đó là kiểu tư duy gắn liền với lãnh thổ, xét đoán trên cơ sở bản đồ, biểu đồ. Qua đó rèn luyện cho học sinh kỹ năng dựa vào bản đồ, lược đồ để tìm được những câu trả lời cần thiết, giảm bớt số liệu Địa lí giúp cho việc học tập bộ môn ngày càng có chất lượng cao hơn.

    Vở bài tập bản đồ có vai trò bổ sung cho bản đồ treo tường vì các sự vật hiện tượng Địa lí trên bản đồ treo tường quá nhỏ, đa số học sinh ngồi ở những bàn sau không nhìn thấy được, tập bản đồ còn giúp giáo viên cải tiến phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh. Về phần học sinh, vở  tập bản đồ giúp các em học bài ở nhà hoặc làm bài tập kiểm tra ở lớp vì một trong những mục đích của việc học tập Địa lí là rèn luyện kỹ năng đọc bản đồ,lược đồ, kỹ năng nhận xét phân tích so sánh tổng hợp trên cơ sở bản đồ, biểu đồ theo đặc trưng bộ môn, bắt đầu từ bản đồ và kết thúc từ bản đồ.

    Riêng đối với học sinh lớp 12, kĩ năng đọc và hiểu bản đồ đòi hỏi cao hơn, học sinh không những chỉ biết đọc nhận xét phân tích so sánh mà còn phải có kĩ năng bước đầu về biểu đồ, đồ thị, từng bước rèn luyện kỹ năng về bản đồ, giúp cho việc học bộ môn địa lí ở lớp 12.

   Vở bài tập bản đồ có vai trò quan trọng đặc biệt như vậy nhưng thực tế hiện nay, ở các trường nói chung giáo viên sử dụng tập bản đồ chưa triệt để, để bước đầu đưa vào sử dụng trong dạy học, học nhưng chủ yếu là để phục vụ cho việc kiểm tra đánh giá lấy điểm thay cho kiểm tra miệng vì ở lớp 12 học kì I một tuần 1 tiết, sang học kì II một tuần chỉ có 2 tiết, nếu giáo viên kiểm tra miệng trên lớp sẽ không đạt chế độ cho điểm. Một số giáo viên chưa coi trọng việc sử dụng vở bài tập trong dạy học trên lớp chỉ hướng dẫn qua loa cho các học sinh, chưa khai thác triệt để những kênh hình có trong vở bài tập bản đồ, giáo viên thậm chí còn không nghiên cứu kĩ những bài tập và nội dung trong vở bài tập bản đồ.

     Nguyên nhân là do giáo viên còn dạy theo phương pháp cũ, chưa mạnh dặn cắt bỏ những nội dung phải ghi nhớ máy móc, truyền đạt hết những nội dung trong sách giáo khoa nên không còn thời gian để sử dụng vở bài tập. Một số giáo viên chưa coi trọng việc rèn luyện kỹ năng sử dụng các loại kênh hình, kênh số, còn nặng về giảng giải thuyết trình, sợ thiếu giờ. Vì vậy để làm tốt điều này chúng ta phải nhận thức được tầm quan trọng của tập bản đồ, phải thấy được: một yếu tố trong tập bản đồ có một giá trị sử dụng vào một nội dung bài học khác nhau. Sử dụng đúng chỗ, đúng lúc thì mới khai thác hết giá trị của nó, sẽ góp phần tích cực vào việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Địa lí nói riêng.

     Tôi nhận thấy được vai trò quan trọng của vở bài tập bản đồ trong quá trình dạy học Địa lý,vì vậy tôi xin được góp một vài suy nghĩ về việc sử dụng vở bài tập bản đồ Địa lí 12 trong quá trình dạy, học bộ môn.

.

II/ THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH

 Môn Địa lí 12 là bộ môn mới thay sách năm thứ 4, do đó bản thân tôi luôn luôn quan tâm tình hình học tập của học sinh, đặc biệt là việc sử dụng vở bài tập bản đồ. Để biết được khả  năng sử dụng vở bài tập bản đồ  của học sinh bản thân tôi đã kiểm tra, khảo sát, chất lượng của học sinh vở bài tập bản đồ. Thời điểm đánh giá đầu tuần 5 năm 2009  kết quả như sau:

1/ Về chất lượng

 Toàn toàn  khối 12: 

+ Giỏi:     4,9%

+ Khá:     18,3%

+ Trung bình: 38,6%

+ Yếu:     35,8%

+ Kém:    :2,4

2/ Về nhận thức

   Theo tìm hiểu và điều tra bản thân tôi nhận thấy, học sinh sử dụng vở bài tập

bản đồ kết quả chưa cao là vì các nguyên nhân:

   a/ Nguyên nhân từ học sinh

  - Ý thức học tập của học sinh chưa cao.

  - Kỹ năng làm bài tập bản đồ còn yếu.

  - Kỹ năng vận dụng kiến thức đó học để làm bài tập bản đồ còn kém.

  - Cách ghi nhớ đối tượng trên bản đồ còn hạn chế.

  - Cách làm  một số bài tập bản đồ còn mơ hồ.

  - Kỹ năng phân tích để làm bài tập bản đồ còn chậm.

  - Một số học sinh không quan tâm đúng hay sai mà làm bài  tập mang tính

 chất đối phó.

  - Một số học sinh về nhà không chịu làm bài tập đến lớp mượn vở bạn sao

 chép lại.

  - Về nhà không nghiên cứu thêm các kiến thức trong sách giáo khoa, trên bản đồ, không có sự tìm tòi sáng tạo để làm bài tập qua bản đồ, sách giáo khoa hay các tài

 liệu tham khảo khác.

b/ Nguyên nhân từ người dạy

   * Qua tìm hiểu nhiều trường tôi nhận thấy:

-  Một số giáo viên trong giờ dạy chỉ quan tâm đến kiến thức nội dung chính của bài và những kiến thức nào cần học thuộc.

  - Muốn làm bài tập bản đồ có hiệu quả mất rất nhiều thời gian vì giáo viên phải hướng dẫn cho học sinh cách làm bài tập, trong khi đó thời gian của mỗi tiết học chỉ có 45 phút.

  - Một số giáo viên khi lên lớp không quan tâm đến việc làm bài tập bản đồ của học sinh hay việc hướng dẫn cho học sinh làm bài tập bản đồ vì dành nhiều thời gian để đầu tư dạy bài mới.

  - Một số trường học vùng sâu, vùng xa còn nhiều học sinh chưa có vở bài tập bản đồ.

  - Một số giáo viên chỉ quan tâm đến việc học sinh có làm bài tập hay không, chứ không quan tâm học sinh làm sai hay đúng và làm như thế nào, nên hiệu quả chất lượng của bài làm chưa cao.

   * Thực trạng trên đòi hỏi bản thân tôi phải có những giải pháp hướng dẫn học sinh cách làm bài tập bản đồ để nâng cao chất lượng học tập của học sinh .

.

III/ PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG

   Bước 1: Lựa chọn bài tập bản đồ.

    Trước hết để chuẩn bị cho một tiết dạy, trong khâu soạn bài, ngoài việc nghiên cứu kĩ sách giáo khoa để chuẩn bị những đồ dùng dạy học phù hợp nội dung bài học, giáo viên cần nghiên cứu vở bài tập bản đồ để lựa chọn bài tập phù hợp mục đích bài dạy, không yêu cầu phải sử dụng hết lượng câu hỏi trong tập bản đồ, vì trong tập bản đồ có một số câu hỏi không cần suy nghĩ tìm tòi học sinh vẫn tìm tòi được, những phần đó đã có sẵn trong sách giáo khoa. Ví dụ khi dạy các vùng tự nhiên câu hỏi 1 đều yêu cầu học sinh xác định vị trí, giới hạn của vùng, giáo viên không cần yêu cầu học sinh ghi lại những nội dung đó trong vở bài tập vì đã có trong sách.

Mặt khác đối tượng học sinh, trình độ của từng loại đối tượng là một trong những căn cứ quan trọng buộc giáo viên phải nghiên cứu lựa chọn bài tập phù hợp.

    Ví dụ: Trong bài vùng bắc Trung Bộ có 9 câu hỏi theo tôi các câu hỏi 1, 2, 3, 4, 5, 6 là những câu hỏi dễ cả lớp đều trả lời đựơc vì dựa vào lược đồ và sách giáo khoa học sinh dễ tìm ra các nguồn tài nguyên các khoáng sản của vùng.

   Riêng câu hỏi 7,8,9 là những câu hỏi tương đối khó vì học sinh phải suy nghĩ, phân tích mới giải thích được tại sao vùng kinh tế bắc Trung Bộ lại phát triển các ngành công nghiệp cơ khí, sản xuất phân bón, vật liệu xây dựng giải thích vì sao các ngành công nghiệp chủ chốt còn non yếu. Những câu hỏi này đòi hỏi phải lựa chọn đối tượng học sinh khá, giỏi mới trả lời được, xác định được đối tượng học sinh là cần thiết giúp giáo viên có phương pháp phù hợp trong cách dạy, kiểm tra, đánh giá học sinh.

Bước 2: Phương pháp sử dụng trong quá trình dạy học

   1. Sử dụng vở bài tập bản đồ trong kiểm tra bài cũ.

     Rèn luyện kĩ năng sử dụng bài tập bản đồ, kĩ năng vẽ biểu đồ phải được tiến hành thường xuyên thông qua các bài kiểm tra miệng, 15 phút, một tiết để việc sử dụng bài tập bản đồ trở thành thói quen không thể thiếu được đối với mỗi học sinh.

     Trong việc kiểm tra kiến thức cũ chúng ta có thể áp dụng phương pháp của tác giả Trần Trọng Hà (vụ THPT, Bộ GD&ĐT). Dùng các tờ bản đồ thay giấy kiểm tra, dùng các câu hỏi in sẵn trong các tờ bản đồ thay cho việc chép các đề bài. Giáo viên có thể sử dụng một câu hỏi hoặc một số câu hỏi in ngay trong từng trang của vở bài tập bản đồ để kiểm tra 15 phút, một tiết học sinh làm bài vào phần để trống trong từng trang lược đồ, nếu thiếu giấy, giáo viên nên hướng dẫn học sinh đóng thêm giấy vào tập bản đồ.

2. Sử dụng vở bài tập bản đồ trong dạy, học bài mới.

   Trong sử dụng vở bài tập bản đồ để dạy bài mới giáo viên phải nghiên cứu kĩ để tìm xem trong tập bản đồ có nội dung tương ứng với bài học trong sách giáo khoa hay không? Xác định mục tiêu và các hoạt động hướng dẫn học sinh học tập trên lớp hay ở nhà. Phần nội dung nào đã có các câu hỏi bài tập trong tập bản đồ giáo viên không nên giảng mà chỉ cần nêu câu hỏi và yêu cầu học sinh quan sát bản đồ và trả lời câu hỏi. Giáo viên chỉ gợi ý dẫn dắt học sinh khi học sinh lúng túng không trả lời được, như vậy mới phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh.

    Giáo viên cần kết hợp chặt chẽ giữa tập bản đồ với các phương tiện dạy học khác như sách giáo khoa, bản đồ treo trường không nên tách rời từng phương tiện một như vậy bài học sẽ rời rạc không gây hứng thú học tập cho học sinh.

      Muốn học sinh sử dụng thành thạo vở bài tập bản đồ ngay từ bài học đầu tiên giáo viên phải hướng dẫn học sinh nắm chắc các ước liệu, kí hiệu trong trang đầu, nắm vững mối quan hệ giữa bài tập bản đồ với các loại bản đồ khác vì đôi khi giữa các loại bản đồ có sự không đồng nhất về ước hiệu kí hiệu. Giáo viên phải định hướng cho học sinh để giúp cho các em tập trung đi đúng hướng.

    Ví dụ: Trong bài địa lí nông nghiệp muốn học sinh nắm được các vùng sản xuất chuyên môn hoá nông nghiệp sản phẩm chính thức của từng vùng, giáo viên phải hướng dẫn các em đọc các bài tập của bài 7, tờ số 4, …

    Hoặc bài Địa lí công nghiệp muốn học sinh nắm được các trung tâm công nghiệp, chức năng chính của mỗi trung tâm giáo viên phải hướng dẫn học sinh đọc lại bài tập của bài 6 tờ số 3, …

    Một trong những kỹ năng quan trọng của việc dạy và học Địa lí là kĩ năng vẽ và phân tích biểu đồ, đồ thị giáo viên hướng dẫn học sinh xác định nội dung hình thức biểu hiện của biểu đồ (hình cột hay hình quạt…) xác định biểu đồ thể hiện nội dung